Prof. dr. Milan Blagojević: Šta (ni)je diskriminacija
Kada Protokol broj 12 uz Evropsku konvenciju o ljudskim pravima propisuje u članu 1. da se uživanje svakog prava koje predviđa zakon države mora osigurati bez diskriminacije po bilo kom osnovu, to ne znači da time Evropska konvencija naređuje državama njenim članicama kakav sadržaj moraju imati zakoni države.
Umjesto toga to znači da, recimo na primjeru socijalne pomoći, ne naređuje Evropska konvencija da ta pomoć zakonom mora biti data svakome ko živi u toj državi, to jest neće se raditi o diskriminaciji u smislu člana 1. Protokola broj 12 ako država svojim zakonom o socijalnoj zaštiti propiše da pravo na pomoć imaju samo određena, a ne sva lica.
Jer Evropska konvencija nijednom svojom odredbom ne propisuje, niti je to njen domen, kakva će socijalna prava i kojim licima država garantovati svojim zakonom.
Umjesto toga ono što Evropska konvencija zahtijeva od države je to da, u onome što garantuje svojim zakonom određenom krugu lica (a ne svim licima), ne bude diskriminacije među licima iz tog zakonom određenog kruga, tj. da ne bude da ipak nekima od njih pripada, a drugima da ne pripada neko pravo.
Stoga će se u ovakvom slučaju raditi o diskriminaciji samo ako bi zakonom iz navedene socijalne oblasti bilo propisano da u kategoriji lica u stanju socijalne potrebe neka od tih lica ipak nemaju to pravo.
Ovo je važno imati u vidu i reći našoj javnosti, s obzirom na činjenicu da se na član 1. Protokola broj 12 pozvao Evropski sud za ljudska prava u svojoj najnovijoj odluci u predmetu Zlatan Begić protiv BiH od 3.2.2026. godine, usvajajući po osnovu tog člana aplikaciju Begića.
Učinivši to Evropski sud je, namjerno ili ne, ispustio iz vida da Evropska konvencija nijednom svojom odredbom ne zabranjuje državama da u svojim ustavima propišu postojanje konstitutivnih naroda i da po tom osnovu obavljanje određenih državnih funkcionerskih mjesta propišu kao pravo lica koja su pripadnici nekog od tih naroda.
Drugim riječima, ne zabranjuje Evropska konvencija Federaciji BiH da u svom Ustavu propiše da predsjednik i dva potpredsjednika tog entiteta mogu biti samo lica koja su pripadnici jednog od tri konstitutivna naroda u Federaciji BiH.
Ne, dakle, Evropska konvencija to ne zabranjuje, jer je to pitanje unutrašnjeg državnog uređenja.
Umjesto toga, ono što u takvim slučajevima jedino zahtijeva član 1. Protokola broj 12 je da ne smije biti diskriminacije među onim licima koja iz kruga navedenih konstitutivnih naroda imaju pravo da se kandiduju i da budu predsjednik, odnosno potpredsjednik Federacije BiH.
Stoga bi postojala diskriminacija, a time i povreda člana 1. Protokola broj 12 koja se ne bi mogla opravdati nijednim objektivnim i razumnim razlogom, samo ako bi, recimo, Ustavom Federacije BiH bilo propisano da pravo kandidovanja na navedene funkcije imaju Hrvati ili Srbi ili Bošnjaci iz određenih, a ne svih kantona u Federaciji BiH.
S tim u vezi ne bi bilo razumno objašnjenje takve odredbe u Ustavu Federacije BiH koje bi išlo za tim da, na primjer, Srba nema u Bosansko-podrinjskom kantonu, ili ih ima u zanemarljivo malom broju, pa da zato oni iz tog kantona ne mogu biti kandidovani za predsjednika ili potpredsjednika Federacije BiH.
Isto bi bilo i ako bi Hrvatima iz Posavskog kantona, zbog toga što se radi o površinom veoma malom kantonu, iz tog "razloga" bilo uskraćeno da budu predsjednik ili potpredsjednik Federacije.
Takvi i drugi slični primjeri bili bi diskriminacija koja nema legitiman cilj, usljed čega bi se radilo o povredi člana 1. Protokola broj 12.
To je, dakle, cilj i domašaj te odredbe Evropske konvencije o ljudskim pravima, a ne ono što bi da nametne Evropski sud za ljudska prava u svojoj najnovijoj odluci u predmetu Zlatan Begić protiv BiH.
Upravo zbog tih razloga, nije povreda Evropske konvencije ni to što Ustav Federacije BiH u poglavlju II.A. u članu 2. stav 2. svim građanima Federacije BiH garantuje politička prava učešća u javnim poslovima, a nakon toga ipak propisuje izuzetak u slučaju poslova predsjednika i potpredsjednika Federacije BiH.
Te dvije odredbe Ustava Federacije BiH imaju jednaku pravnu snagu, usljed čega bi pogrešno Evropski sud za ljudska prava u najnovijoj odluci u predmetu Zlatan Begić da nametne da odredba iz poglavlja II.A. član 2. stav 2. Ustava Federacije BiH navodno ima jaču pravnu snagu od odredbe tog istog ustava o predsjedniku i potpredsjednicima Federacije BiH.
Takvo nastojanje Evropskog suda nema uporište u Evropskoj konvenciji o ljudskim pravima, Ustavu BiH, a ni u Ustavu Federacije BiH, usljed čega se radi o arbitrernom ponašanju Evropskog suda, a ne o na pravu utemeljenoj sudskoj odluci.
Piše: Prof. dr. Milan Blagojević
Foto naslovna: Printscreen/BHRT/YT
Izvor: rtvbn.com
Pratite portal Infomedia Balkan i na društvenim mrežama: Fejsbuk i Tviter
