Udaljeno afričko jezero Turkana krije priču o nastanku čovječanstva

Fosili naših drevnih predaka su uglavnom nedostižni. Ili su neočuvani, ili su zakopani pod zemljom, pa čak i kad se iskopaju, istraživače tek očekuje veliki posao. Često se dešava da moraju da se sklapaju iz desetine fragmenata. Zato je zapanjujući nalaz iz 1984. godine uzbudio čitavo polje, a nastavlja i danas, 30 godina kasnije, piše BBC, piše Nacionalna geografije.

Tada je u jezeru Turkana u pustinji sjeverne Kenije pronađen skelet dječaka koji je umro sa osam godina, a njegove kosti su potonule u sedimente jezera, gdje su bile 1,5 miliona godina.

Dječak iz Turkane je bio i jeste najkompletniji fosili ranog čovjeka koji je ikad pronađen. Ovaj skelet je samo jedan od mnogih ljudskih fosila koji su pronađeni u blizini jezera.

Danas Turkana leži usred suvog, neprijateljskog pustinjskog okruženja, ali nije uvijek bilo tako.

Prije dva miliona godina, jezero je bilo mnogo veće, a okolno područje zelenije. Ipak, klimatske promjene su uticale na smanjenje jezera. Tokom vlažnijih perioda, ovo je bilo idealno mjesto za život ranih ljudi, a kad bi njihovi najdraži umrli, ovo je postojalo savršeno mjesto da sahrane svoje pretke.

To je zbog toga što Turkana leži u vulkanskom području, gdje tekstonske aktivnosti mogu da pomjere Zemljinu koru i stvore nove slojeve. Među ovim slojevima su pronađeni fosili iz različitih perioda.

„Ovo su sjajne okolnosti gdje možete da zakopate kosti u pijesak i da postanu pješčar“, kaže Fres Sour sa Univerzitetskog koledža u Londonu. Periodi obilnih padavina su uticali na eroziju mnogih slojeva, otkrivajući lakše fosile.

Iskopavanja na jezeru su počela 1968. godine kad je Ričard Liki predvodio grupu na istočnu stranu, poznatu kao Kubi Fora. Naučnici su 1972. godine pronašli lobanju i kosti udova Homo rudolfensisa starog 1,9 miliona godina, poznatog kao i lobanja 1470. Ovo otkriće je ojačalo tadašnju ideju u nastanku: ne postoji jedna jedina linija ranih ljudi, već više rodova. Dakle, ljudi su činile raznolike vrste, a ne samo jedna, kao danas.

Kasnija otkrića u Kubi Fori su otkrila da su tri Homo vrste postojale na ovom području između 1,78 i 1.98 miliona godina.

Tek sa otkrićem Dečaka iz Turkane smo (Nariokotome Boy) naučili koliko su važne te vrste: Homo erectus.

Homo erectus se smatra našim direktnim precima. Oni su bili prvi ljudi koji su migrirali iz Afrike šireći se Evropom i Azijom. U nekom smislu su bili veoma slični nama; imali su veći mozak od H. habilisa i bili su viši. Dječak iz Turkane je otkrio da su ove vrste hodale slične nama: prenosili su svoju težinu preko karlice poput nas, imali su zaobljena stopala i relativno dugi korak. Dječak iz Turkane je mogao da nosi stvari u rukama dok hoda. Porodica H. erectusa je mogla da nosi lovačke alatke kao koplja. Kasnija studija iz 2013. godine je otkrila da je H. erectus razvio sposobnost bacanja, kao i da je mogao da lovi intenzivnije nego starije vrste. Ašelske ručne sekire i alati datiraju iz ovog perioda. Najranije poznate su otkrivene blizu Turkane 2011. godine. Bile su stare 1.76 miliona godina i vjerovatno ih je napravio Homo erectus.

Jezero Turkana pomaže da otkrijemo šta se dešavalo i ranije u ljudskoj evoluciji. Istraživači su 1974. godine u Etiopiji otkrili fosil Australopithecusa afarensis star 3.2 miliona godina, kojeg su nazvali Lusi. Pošto se malo znalo o ovoj vrsti (znalo se o vrstama poslije nje), paleoantropolog Miv Liki je odlučila da se pronađu drugi fosili ove vrste iz Lusinog perioda, a to je značilo da idu do Turkane.

Njen tim je 1990-ih godina pronašao mogućeg predaka Lusine vrste, poznatog kao A. anamensis. To je bila najstarija vrsta iz jezera Turkana, koja je živjela na ovom području pre 4 miliona godina. Nekoliko godina, ponovo na zapadnoj strani jezera, pronađena je još jedna vrsta Kenyanthropus platyops, koja je živjela prije 3.5 miliona godina. Ova otkrića su značila da je postojalo nekoliko kandidata za zajedničkog pretka vrste Homo, što nipodaštava ideju da su ljudi evoluirali na jednoj liniji.

Jezero Turkana i dalje je ključni izvor fosila. Pre dvije godine, arheolozi su u ovom području pronašli najstarije poznate kamene alatke od prije 3.3 miliona godina. Budući da su alatke starije od bilo kojeg Homo fosila, moguće je da su A. afarensis ili K. Platyops takođe pravili kamene alatke. Mislili se da nisu dovoljno inteligentni i vješti da prave kamene alatke, što ova otkrića to poriču.

Sva ova otkrića zajedno govore da je Turkana imala ključnu ulogu u našem razumijevanju ljudske evolucije, ali to ne znači da je ova regija posebno važna za praljude odnosno da se tragovi ljudske evolucije nisu ostavljali na bilo kom drugom mjestu u Africi, već da je jednostavno savršeno mjesto za očuvanje fosilnih ostataka.

Na primjer, možda su mnogi naši preci živjeli u prašumama, ali je tamo tlo previše kiselo za fosile da prežive.

Ipak, to ne može da umanji značaj jezera Turkana. Sva otkrića u ovom području nam pomažu da vidimo kako su ljudske vrste živjele ranije i da ih uporedimo.

Izvor CDM / Nacionalna geografija